Oude Hollandse Waterlinie
Reizende expositie

Oude Hollandse Waterlinie

Van 15 augustus tot en met 5 oktober komt de rondreizende expositie van de Oude Hollandse Waterlinie naar Schoonhoven! De expositie is gratis te bekijken in de Zilverlounge in het museum.

De Oude Hollandse Waterlinie
In 1672 dreigde de Franse bezetter Holland te bezetten. De staten van Holland smeden een plan om het land te verdedigen. De strategie? Het land onder water zetten en op die manier doorgang, zowel te voet als per boot, onmogelijk maken…

Kaart van de Oude Hollandse Waterlinie

13 juni 1672

Het bericht

Schoonhoven, 8.00 uur ’s morgens. Er verschijnt een bode met een brief aan de deur van burgemeester van Arckel. Het zegel van de Staten van Holland prijkt erop. “Dat belooft niet veel goeds,” denkt van Arckel. En inderdaad, in de brief staat dat hij wordt gemachtigd om de landerijen rond de stad onder water te zetten door de dijken door te steken. Hij neemt direct plaats achter zijn bureau en schrijft aan de schouten van Langerak, Cabauw en Zevender wat er moet gebeuren. Maar zo eenvoudig ligt het niet…

In Langerak staan wel 400 huisluiden op de dijk. Deze dorpelingen protesteren tegen de onderwaterzetting. Voor hen betekent het dat ze huis en haard moesten verlaten. Kunnen ze ooit terug? Wat gebeurt er met hun bezittingen? De huislieden dreigen de stad in brand te komen steken als de burgmeester dit plan doorzet.

13 juni 1672

14 juni 1672

Op zoek naar steun

Burgemeester Van Arckel zoekt contact met de Staten van Holland; hij kan het plan alleen doorzetten als hij militaire versterking krijgt. Gezien de inval van de vijand in Gelderland en Utrecht besluit men direct troepen te sturen.

14 juni 1672

16 juni 1672

Graaf de Louvignies

Graaf de Louvignies uit de Zuidelijke Nederlanden blijkt al in de buurt te zijn en krijgt de opdracht naar Schoonhoven te trekken met zijn bataljon.

16 juni 1672

17 juni 1672

Een belangrijke ontmoeting

De Louvignies ontmoet Dijkgraaf Gijsbert Cornelisz Botter en Hoogheemraad Hugo van Arckel en de secretaris van het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard. Ze praten over het doorsteken van de dijken. Op de kaart van de secretaris van het Hoogheemraadschap staat goed aangegeven hoe de doorstekingen moeten plaatsvinden. Er volgt direct actie; bij de dijk boven Schoonhoven wordt gekeken hoe zij de Lopikerwaard onder water kunnen zetten en al gauw wordt de daad bij het woord gevoegd.

17 juni 1672

18 juni 1672

Versterking van hoger hand

Graaf de Louvignies schrijft de Staten van Holland dat hij de stad Schoonhoven niet in kan komen. Hij krijgt het bevel om zo nodig maatregelen te nemen tegen het stadsbestuur en middelen te vragen om in te zetten om de stad in verdediging te brengen. Met slechts drie man mag hij uiteindelijk de stad in om met het stadbestuur te praten. Op zijn ‘boodschappenlijst’ staan:

    • 100 schoppen
    • 200 spaden
    • 50 houwelen
    • Kruiwagens
    • 5000 pond buskruit
    • 5000 lonten
    • 3000 kogels
    • 6 kanonnen van 6 pond
    • 6 kanonnen van 12 pond
    • 200 granaten
    • 5000 musketten met bandeliers
18 juni 1672

20 juni 1672

Het oordeel

Het antwoord van het stadsbestuur is ‘nee’, De Louvignies wordt de stad uitgestuurd. De Staten van Holland machtigen De Louvignies om de Lekdijk toch door te steken, of indien nodig op te blazen. Dit moest gebeuren op ‘3 kwart uur’: 3 km boven Schoonhoven.

20 juni 1672

Juni - juli 1672

Verzet

Het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard werkt tegen als De Louvignies na het onderwater zetten van de Lopikerwaard ook de dijk bij de Krimpenerwaard wil doorsteken. “Daar komt niets van in!” Roept de Hoogheemraad. Hij stelt voor om vanaf de Hem tot aan de Vlist een kade te maken om het water te stuiten. De Louvignies zag in dat hij beter mee kon werken. Hij heeft het Hoogheemraadschap en de bevolking immers ook hard nodig in de strijd! Zo begonnen de manschappen aan de aanleg van de nieuwe kade. Deze werd wel bewaakt, net als de Vlisterdijk.

Juni - juli 1672

13 juli 1672

Natte voeten

Eindelijk is het zover, de dijk bij de Hem werd doorgestoken! De Krimpenerwaard loopt al gauw onder en dan staat het water te hoog. De Louvignies bespreekt het probleem met het dijkscollege en regelt dat het teveel werd afgetapt.

De Louvignies kan helaas nog niet rustig slapen. Hij is bang dat de vijand, die Oudewater al bezet heeft, vanaf die kant via Haastrecht zal komen. Hij maakt een plan om ook het gebied tussen de Hollandsche IJssel en de Oude Rijn onder water te zetten. Zo ver komt het uiteindelijk niet.

13 juli 1672

November 1673

De aanhouder wint

Na anderhalf jaar zoeken naar wegen om door te Oude Hollandse Waterlinie te breken trekken de Fransen zich terug, in november 1673. Een maand later begonnen de Hollanders met het droogmalen van de polders.

November 1673
Beeld: Waterlinies Weekendtochten
Tip

Fietsen langs de Oude Hollandse Waterlinie

Je kunt de waterlinies op de fiets verkennen. Vanuit Utrecht zijn verschillende fietsroutes uitgezet met het thema Waterlinies: Waterlinies Weekendtochten. De routes staan uitgelegd op hun website, www.waterliniesweekendtochten.nl, maar je kunt het routeboekje ook gratis bij ons ophalen!

Extra leuk: fietsvlogger Jessica de Korte fietste de tochten alvast en legde de mooiste en meest interessante momenten vast op beeld. Benieuwd? Bekijk de vlogs op haar YouTubekanaal via de knop hieronder.

Scroll naar top